گردشگران

    پس از مسجد جامع ورامين كه الگوي كاملي از مساجد چهار ايواني بنا شده در قرن هشتم هجري است روستاي قلعه بلند قرار دارد.وجه تسميه قلعه بلند به دليل وجود يك قلعه تاريخي مربوط به قبل از اسلام در اين روستاست كه فقط بخشي از آن باقي مانده است.                         در شمال اين روستا قلعه اي معروف به كاظم آباد وجود دارد كه با خشت و گل بنا شده و به عنوان يك مجموعه دامپروري و كشاورزي در دوره قاجار و پهلوي اول مورد بهره برداري بوده است. اين قلعه كه پلان مربع مستطيل دارد داراي ۴ برج در چهارگوشه خود است و تنها ورودي آن در ضلع شرقي قرار دارد؛ وجود حمام عمومي در مجاور بخش مسكوني نشان از اهميت اين قلعه دارد. اين مجموعه يكي از معدود سكونتگاه هاي زيستي و فعاليتي بر مبناي مناسبات خان محور است كه به عنوان نمونه اي نسبتاً سالم قابل بازسازي و بهره برداري با اهداف گردشگري است. بعد از تماشاي اين قلعه و پس از عبور از سياه كوه و پشت سر گذاردن پيچ و خم هاي مسير، قصر بهرام در ميانه تپه ماهورهايي پراكنده در دامنه كوه، خودنمايي مي كند و بالاخره قصر پيدا مي شود. اين كاروانسرا كه نام عجيب ولي با مسماي قصر بهرام را بر آن نهاده اند با سنگ هاي سفيد مايل به كرم رنگ پوشيده شده است. برج هاي چند وجهي تعبيه شده در گوشه هاي بنا و همچنين سردر ورودي آن كه به سمت شمال باز شده و به شكلي استادانه با سنگ تراش خورده نماسازي شده است. حياط مركزي، حجرات در اطراف و اصطبل ها در پشت آن همان پلان قالب كاروانسراهاي ايران است كه البته در اين كاروانسرا از ايوان جنوبي نيز به عنوان ورودي به منظور امكان دسترسي سريع به كوه استفاده مي شده است كه از ويژگي هاي اين بنا به شمار مي رود.
    كاروانسرايي ۴ ايواني كه ايوان غربي آن جايگاهي شاهانه دارد؛ جوي آب تراشيده شده از سنگ كه از چشمه اي در دل كوه آب را به حوض وسط حياط مي رسانده و حدود ۵ كيلومتر تا سر چشمه امتداد يافته است. زحماتي كه براي ساختن اين بنا در اين مكان انجام گرفته است كاخ آپادانا را با باغ هاي افسانه اي اش تداعي مي كند. آپادانايي كوچك كه باغش طبيعت است و با امكانات اندك موجود در پيرامونش ايجاد شده است. سنگ از كوهي در همان نزديكي استخراج شده است و در گرما و سرماي طاقت فرسا آن را تيشه كاري كرده اند. اهميت اين بنا علاوه بر استفاده از سنگ در نماي بنا ـ تنها مورد باقي مانده از دوره صفوي كه به اين روش سطوح داخل و بيرون آن نماسازي شده است و به اين دليل منحصربه فرد است ـ آفريدن امكانات رفاهي در كناره كوير سوزان است كه كاروانسرا را به قصر شبيه مي سازد. بناي قصر بهرام كه به بهرام گور ساساني اشاره دارد داراي ويژگي هاي خاصي است كه اين بنا را از ساير كاروانسراهاي دوره صفوي متمايز ساخته است. مهم ترين ويژگي اين بنا، هدايت آب از دوردست و آوردن آن به درون كاروانسرا و ساختن شگفت انگيزترين كولر آبي جهان براي استراحت پادشاه پرتلاش ايران زمين است كه در دوره او معماري ايران به اوج افتخارات و شكوه خود بازگشت.
    در زير ايوان غربي فضايي وجود دارد كه از ميانه جوانب آن ۲ هواكش به اتاق پشت ايوان كه به وسيله دري چوبي از بخش جلوي ايوان جدا شده است راه مي برد. آب پس از وارد شدن به كاروانسرا به سوي زيرزمين سرازير مي شده است كه شيب آن به انتهاي اين فضا تمايل دارد. سوراخي نيز براي خروج آب در گوشه شمال غربي آن تعبيه كرده اند؛ بدنه ها را تا ارتفاع حدود ۵۰ سانتيمتر با ساروج اندود كرده اند و زاويه قائمه ميان ديوار و كف را به صورت پخ درآورده اند. ظاهراً مي بايست حجم ورودي و خروجي آب به صورتي پيش بيني شده باشد كه آب از ارتفاع اندود، بالاتر نرود؛ بدين ترتيب در روزهاي تحمل ناپذير تابستان هواي گرم پس از ورود به اين فضا خنك شده و از طريق هواكش ها به شاه نشين مي رسيده است.
    وجود سكوهايي مقابل كانال هدايت هوا كه براي نشستن ساخته شده اند نمايانگر آن است كه از اين آب براي زدودن گرد و خاك سفر و استحمام و شست وشو نيز استفاده مي شده است.
    در بين شيوه هاي استفاده از آب براي خنك كردن هواي گرم و خشك كه در معماري ايران به تناسب اقليم هاي مختلف مرسوم بوده است اين مورد نمونه اي استثنايي است. در مواردي تعبيه حوضچه آب در زير بادگيرها مشاهده مي شود اما استفاده از آب با حجم زياد و به صورت روان و يا چند كاربري، منحصر به قصر بهرام است.
    در نزديكي قصر بهرام كاروانسراي ديگري به نام «عين الرشيد» وجود دارد كه به جز قسمت ازاره كه با سنگ ساخته شده بقيه بنا با استفاده از آجر شكل گرفته است. آب انبار بزرگي در گوشه شمال شرقي اين بنا وجود دارد كه گنبد آن فروريخته است. حجم بالاي ذخيره آب اين آب انبار نشان از تردد بالاي كاروانيان از اين مسير دارد. بناي ديگري كه به «حرمسرا» موسوم است و حدود ۳۰ كيلومتر جاده سنگ فرش كه بر روي زمين هاي باتلاقي فاصله بين قصر بهرام تا گرمسار ساخته شده است مجموعه اي شگفت انگيز را در طبيعت زيباي كوير با آسمان پاك آن ايجاد كرده است چنان كه مي توان ستاره ها را كه همچون دانه هاي الماس از آسمان شب هاي كوير آويزان شده اند، از اين مكان به نظاره نشست. اين مجموعه به همراه طبيعت وحشي آن امكان كم نظيري را براي بازديد گردشگران داخلي و خارجي فراهم كرده است و در صورتي كه امكانات رفاهي مناسب براي آن ايجاد شود به عنوان يكي از قطب هاي مهم گردشگري كشور قابليت معرفي به جهانگردان را خواهد يافت.

کاروانسرای قصر بهرام «چند سالی است که در ایام نوروز شاهد حضور دوست داران طبیعت و به خصوص دوچرخه سوارانی هستیم که به کاروانسرای قصر بهرام می آیند تا دیداری تازه از این منطقه زیبا کنند. به مناسبت آغاز سال نو خورشیدی ما نیز خواستیم تا دیدار تازه ای از یکی از بناهای زیبای ایران کنیم. امروز اولین مقاله از سلسله مقالات کاروانسرای قصر بهرام را برای شما ارائه می کنیم. این سلسله مقالات حاوی موضوعات مختلف درباره این کاروانسرای صفوی است و در هر قسمت بخشی از اطلاعاتی را که کسب کرده ایم به شما دوست داران پارک ملی کویر ارائه می دهیم.»
کاروانسرای قصر بهرام که پیش از این گفته می‌شد ظاهرا بر روی یک بنای عصر تیموریان و یا حتی پیشتر از آن ساخته شده بنایی کاملا متعلق به عصر صفوی است که سال‌ها پس از مرگ شاه عباس صفوی کاربری کاروانسرا را پیدا کرد. این بنا در راه کاروان روی جاده نمک(مرنجاب– قصر‌بهرام– ده نمک)، در شمال شرقی دریاچه بزرگ نمک و در دامنه ارتفاعات سیاهکوه واقع شده است. در حقیقت قصر بهرام یکی از کاروانسراهایی است که در ادامه راه کاروان‌روی اصفهان– کاشان – خوار(گرمسار) – خراسان که در عصر شاه عباس ساخته شده قرار دارد. معماری این بنای تاریخی همانند بسیاری از کاروانسراهای عصر صفوی است. قصر بهرام دارای دو شاه نشین و 22 اتاق در اطراف 4 ایوان، یک حیاط مرکزی، 4 برج مدور و یک نیم برج و اصطبلی در پشت اتاق‌ها است. در پشت بنا چند حوض نیز دیده می‌شود که جهت ذخیره آب و استفاده از آب باران کاربرد داشته است. قصر بهرام دارای دو ورودی در جهات شرقی و غربی است که هم‌اکنون در غربی آن ورودی اصلی بنا است.